چگونه سابقه سوء پیشینه کیفری در کانادا را پاک کنیم؟

پاسخ مستقیم: سازوکار رفع سابقه کیفری بزرگسالان در کانادا

برای پاسخ به این پرسش که چگونه سابقه سوء پیشینه کیفری در کانادا را پاک کنیم، باید تصریح کرد که در سیستم حقوقی کانادا برای یک محکومیت کیفری در سنین بزرگسالی، روش معمول نابودی یا حذف فیزیکی پرونده نیست؛ بلکه متقاضی باید بر اساس قانون سوابق کیفری (Criminal Records Act – CRA) از هیئت آزادی مشروط کانادا (Parole Board of Canada) درخواست «تعلیق سابقه» یا Record Suspension نماید. اثر تعلیق سابقه این است که سابقه تفکیک شده و از دسترس عموم و استعلام‌های عادی خارج می‌شود، اما به‌طور کامل محو نمی‌گردد. در همین راستا، وکلای مجرب در دفتر وکالت پکس‌لا پرونده‌های متقاضیان را بر اساس الزامات قانونی فدرال ارزیابی و هدایت می‌کنند.

چنانچه نتیجه پرونده دادگاه برائت، پس گرفتن اتهام، ترخیص مطلق یا مشروط، محکومیت دوران نوجوانی یا محکومیت‌های مربوط به برخی قوانین ناعادلانه گذشته باشد، مقررات کاملاً مجزایی خارج از فرایند تعلیق سابقه معمول اجرا خواهد شد.

جدول جامع شرایط و مهلت‌های سوابق کیفری در قوانین کانادا

مهلت‌های انتظار ۵ و ۱۰ ساله پس از پایان کامل حکم

بر اساس قاعده اصلی در ماده 4(1) قانون سوابق کیفری (Criminal Records Act)، متقاضی واجد شرایط ثبت درخواست نیست مگر آنکه مهلت‌های مشخص‌شده از زمان انقضای قانونی تمام اجزای مجازات سپری شده باشد. اجزای مجازات عبارتند از:

• تحمل دوره حبس مقرر؛
• سپری شدن کامل دوره تعلیق مراقبتی یا مشروطیت (Probation)؛
• پرداخت کامل هرگونه جریمه مالی یا سهم جبران خسارت قربانی (Victim Surcharge).

مدت زمان انتظار بر حسب نحوه پیگیری جرم به دو بخش تقسیم می‌شود:

1. مهلت ۱۰ ساله: برای جرایمی که از طریق کیفرخواست (prosecuted by indictment) پیگیری شده‌اند، یا جرایم نظامی تحت قانون دفاع ملی که مجازات آن‌ها بیش از ۶ ماه حبس یا بازداشت، جریمه بیش از ۵۰۰۰ دلار یا اخراج از خدمت بوده است (CRA, s 4(1)(a)).
2. مهلت ۵ ساله: برای جرایمی که به صورت خلاصه‌رسیدگی (summary conviction) پیگرد شده‌اند یا جرایم نظامی مشمول بند (a) نیستند (CRA, s 4(1)(b)).

طبق ماده 4.3 قانون، در محاسبه تاریخ پایان حکم زندان، استفاده از آزادی قانونی (Statutory Release) یا بخشش دوره حبس (Remission) نمی‌تواند تاریخ انقضای حکم را به جلو بیندازد. در نتیجه، شمارش معکوس ۵ یا ۱۰ ساله دقیقاً از تاریخ انقضای قانونی کل مجازات آغاز می‌شود. در پرونده‌های موسوم به Hybrid، مشورت با یک وکیل کیفری در کانادا اهمیت اساسی دارد تا نحوه تعقیب اتهام توسط دادستان (Summary یا Indictment) و در نتیجه شمول مهلت ۵ یا ۱۰ ساله به دقت بررسی شود.

موارد رد صلاحیت قطعی طبق قانون سوابق کیفری

صرف اتمام پنج یا ده سال، امکان درخواست را فراهم نمی‌کند؛ قانون سوابق کیفری در ماده 4(2) دو دسته ممنوعیت قطعی را تعیین کرده است:

• محکومیت به هر یک از جرایم مندرج در Schedule 1 (شامل جرایم جنسی مرتبط با کودکان)؛
• محکومیت به بیش از ۳ جرم که هرکدام به شیوه کیفرخواست (indictment) رسیدگی شده یا جرم نظامی با حداکثر مجازات حبس ابد بوده، و برای هرکدام از آن‌ها حکم ۲ سال حبس یا بیشتر صادر شده است.

ماده 4(3) تنها یک استثنای بسیار محدود را برای جرایم جدول ۱ (Schedule 1) پیش‌بینی کرده است. هیئت تنها زمانی حق بررسی درخواست را دارد که احراز کند متقاضی:

1. در موقعیت اعتماد یا سرپرستی نسبت به قربانی نبوده و قربانی نیز در وضعیت وابستگی با او قرار نداشته باشد؛
2. هیچ‌گونه خشونت، ارعاب یا اجباری اعمال نکرده یا تهدید به اعمال آن ننموده باشد؛ و
3. اختلاف سنی متقاضی با قربانی کمتر از ۵ سال بوده باشد.

معیارهای ارزیابی Parole Board of Canada و شرط حسن رفتار

گذشت مهلت‌های مندرج در قانون، پذیرش درخواست را تضمین نمی‌کند. بر اساس ماده 4.1(1) قانون CRA، تصمیم‌گیری درباره اعطای تعلیق سابقه در اختیار هیئت آزادی مشروط (Parole Board of Canada) است و مستلزم شرایط زیر است:

• متقاضی در طول بازه انتظار قانونی از حسن رفتار برخوردار بوده و به هیچ جرمی تحت قوانین مصوب پارلمان محکوم نشده باشد (CRA, s 4.1(1)(a)).
• در پرونده‌های با کیفرخواست (indictment)، هیئت باید احراز نماید که صدور تعلیق سابقه، منفعت مشخص و قابل اندازه‌گیری برای متقاضی ایجاد می‌کند، به تداوم بازپروری او به عنوان شهروندی مطیع قانون کمک می‌نماید و به هیچ عنوان اعتبار اجرای عدالت را مخدوش نمی‌سازد (CRA, s 4.1(1)(b)).

چنانچه هیئت در بررسی‌های اولیه نظر به رد درخواست داشته باشد، وفق ماده 4.2 قانون باید موضوع را به متقاضی اعلام و مهلت ارائه توضیحات و دفاعیات کتبی به او اعطا کند. در صورتی که تصمیم رد نهایی شود، ثبت درخواست مجدد تا مدت ۱ سال ممنوع خواهد بود.

هزینه دولتی و استثنای ویژه جرایم تاریخی کانابیس

هزینه بررسی پرونده‌های تعلیق سابقه بر اساس ماده ۲ آیین‌نامه هزینه‌های خدمات عفو (Pardon Services Fees Order, SOR/2021-234) تعیین شده است. مبلغ رسمی این هزینه ۵۰ دلار کانادا است که باید در وجه «Receiver General for Canada» تودیع شود.

قانون‌گذار در مواد 4(3.1)، 4(3.3) و 4.1(1.1) یک استثنا در نظر گرفته است: افرادی که صرفاً به اتهام نگهداری ساده کانابیس مربوط به گذشته محکوم شده‌اند و محکومیت آن‌ها در Schedule 3 آمده است، می‌توانند بدون پرداخت هزینه ۵۰ دلاری و بدون الزام به رعایت دوره‌های انتظار ۵ یا ۱۰ ساله، درخواست تعلیق سابقه دهند. این معافیت منحصراً برای موارد مذکور در جدول ۳ بوده و همه جرایم مرتبط با کانابیس را شامل نمی‌شود.

تفاوت سوابق ترخیص، دادگاه نوجوانی و حذف تاریخی (Expungement)

تعلیق سابقه کیفری بزرگسالان تنها ابزار قانونی موجود نیست؛ بر اساس وضعیت قضایی، سه سازوکار دیگر نیز در قوانین کانادا وجود دارد:

۱. ترخیص مشروط و مطلق (Discharge)

بر اساس ماده 730(3) قانون جزای کانادا (Criminal Code)، شخصی که از سوی دادگاه حکم ترخیص مطلق (Absolute Discharge) یا مشروط (Conditional Discharge) دریافت کرده، از لحاظ قانونی فردی محکوم‌شده به شمار نمی‌رود. بر اساس ماده 6.1 قانون CRA، مراجع فدرال و پلیس سواره‌نظام سلطنتی (RCMP) دسترسی به این سوابق را بدون نیاز به درخواست تعلیق، طبق مواعد زیر محدود می‌کنند:

• ترخیص مطلق: ۱ سال پس از صدور حکم دادگاه؛
• ترخیص مشروط: ۳ سال پس از صدور حکم دادگاه.

۲. سوابق دادگاه نوجوانان (Youth Criminal Justice Act)

سوابق مربوط به جرایم دوران نوجوانی تحت مقررات قانون دادرسی کیفری نوجوانان (YCJA) اداره می‌شوند نه قانون تعلیق سابقه بزرگسالان. دسترسی عمومی به این پرونده‌ها بر اساس ماده 119(2) این قانون محدود به بازه‌های مشخص است:

• ۳ سال پس از پایان اجرای حکم برای جرایم خلاصه‌رسیدگی (Summary)؛
• ۵ سال پس از پایان اجرای حکم برای جرایم با کیفرخواست (Indictable).

پس از اتمام این زمان، طبق مواد ۱۲۴ و ۱۲۸ قانون YCJA سوابق بسته شده و برای شناسایی مجرمانه استفاده نمی‌شوند، هرچند وکیل و خود متقاضی حق دسترسی به آن را خواهند داشت.

۳. پاک کردن قطعی سوابق بر اساس Expungement Act

تنها حالتی که به معنای واقعی کلمه سبب محو، نابودی کامل و بی‌اثر شدن بنیادین سابقه در قوانین کانادا می‌شود، «قانون پاک‌سازی محکومیت‌های تاریخی ناعادلانه» (Expungement Act, SC 2018, c 11) است. طبق ماده ۳ این قانون، این مسیر به هیچ عنوان برای جرایم عادی در دسترس نیست و صرفاً برای رفتارهایی است که در گذشته طبق قوانین ناعادلانه جرم شناخته می‌شدند اما امروزه قانونی هستند (مانند روابط جنسی تاریخی همجنس‌گرایانه با رضایت طرفین). با صدور این دستور، فرد طبق ماده ۵ فرض می‌شود که هرگز مرتکب جرم نشده و کل پرونده قضایی وی در مراجع فدرال به‌طور فیزیکی نابود می‌گردد.

سوالات متداول