آیا قفل کردن در اتاق یا جلوگیری از خروج همسر در مشاجره، طبق قانون کانادا حبس غیرقانونی است؟

پاسخ صریح: آیا جلوگیری از خروج همسر در کانادا جرم است؟

بله. در کانادا قفل‌کردن در اتاق، مسدود کردن مسیر خروج یا جلوگیری از ترک محل توسط همسر یا شریک عرفی در جریان مشاجره، می‌تواند مصداق جرم کیفری «حبس یا محصورکردن اجباری» (Forcible Confinement) باشد؛ موضوعی که در صورت بروز نیازمند بررسی دقیق پرونده توسط یک وکیل کیفری در کانادا است. رابطه زوجیت یا مالکیت خانه به هیچ‌کس اختیار قانونی نمی‌دهد که دیگری را برخلاف میل او در اتاق، خانه یا خودرو محبوس کند.

ماده اصلی قانون: ماده ۲۷۹(۲) قانون کیفری کانادا

مبنای قانونی این اتهام، ماده ۲۷۹(۲) Criminal Code of Canada است که مقرر می‌دارد:

«هر کس بدون اختیار قانونی، شخص دیگری را محصور، زندانی یا به‌زور توقیف کند، مرتکب (الف) جرم با کیفرخواست با مجازات حبس تا حداکثر ۱۰ سال؛ یا (ب) جرم قابل رسیدگی اجمالی می‌شود.»

— Criminal Code, s 279(2)

تعیین مجازات واقعی به عواملی نظیر مدت‌زمان حبس، وجود خشونت، سابقه متهم و میزان آسیب وارده به قربانی بستگی دارد.

جدول مقایسه: رفتار غیرمجرمانه در برابر حبس اجباری

ارکان اثبات جرم توسط دادستان

طبق رأی دیوان عالی کانادا در پرونده R v Sundman (2022 SCC 31, para 21)، دادستان برای محکومیت متهم باید دو رکن اساسی را ثابت کند:

• متهم شخص دیگری را محصور یا محدود کرده باشد؛
• این عمل بدون اختیار قانونی انجام شده باشد.

در رویه قضایی، این ارکان به سه بخش تقسیم می‌شوند:

• محدود شدن واقعی آزادی حرکت: فرد قربانی برای هر «مدت‌زمان قابل توجهی» برخلاف میل خود قادر به حرکت و خروج نباشد (Sundman, para 21).
• نبود اختیار قانونی: مالکیت ملک، پرداخت اجاره یا رابطه زناشویی هیچ‌گونه اختیار قانونی برای حبس ایجاد نمی‌کند.
• عمدی بودن رفتار: داشتن نیت قبلی مانند باج‌گیری لازم نیست؛ صرف انجام عمدی عملی که آزادی فرد را سلب کند کفایت می‌کند. طبق رأی R v Snelgrove (2004 BCSC 102)، اقدامات کوتاه و مجزای حبس نیز برای اثبات جرم کافی است و قصد متهم از رفتار وی استنباط می‌شود.

آیا حتماً باید در قفل باشد یا طناب به کار رود؟

خیر. دیوان عالی کانادا در رأی Sundman صراحتاً اعلام کرده است که نیازی به مهار فیزیکی، بستن با دست‌بند یا حضور در یک مکان مشخص نیست، بلکه این محدودیت می‌تواند از طریق خشونت، ترس، ارعاب یا ابزارهای روانی ایجاد شود.

همچنین در پرونده R v T.C.J. (2005 ONSC 39) دادگاه تأکید کرد که حتی دست زدن به قربانی الزامی نیست؛ قطع ارتباطات تلفنی یا صرفاً سد کردن راه خروج مصداق حبس است.

با این وجود، در مواردی که در قفل شده باشد، اثبات جرم بسیار محکم‌تر است؛ مانند پرونده R. v J. (2016 ONSC 6035) که شوهر همسرش را با اجبار به اتاق برده و در را قفل کرده بود و دادگاه او را علاوه بر جرایم دیگر به دو ماه حبس بابت حبس غیرقانونی محکوم کرد. وکلای دفتر وکالت پکس لا  در تحلیل چنین پرونده‌هایی بر روی همین تفکیک‌های دقیق رفتاری تمرکز می‌کنند.

حبس از طریق تهدید، رعب و وحشت

اگر رفتار متهم باعث ایجاد ترسی شود که قربانی احساس کند نمی‌تواند با امنیت محل را ترک کند، حبس محقق شده است. در پرونده R v Oppenheim (2007 BCSC 698)، متهم مسیر خروج را مستقیماً نبسته بود، اما وجود چاقو، فریاد و تفاوت قدرت بدنی باعث شد همسر عرفی وی نتواند خارج شود؛ دادگاه این شرایط را حبس اجباری دانست.

در پرونده Snelgrove نیز دادگاه این دفاعیه که «من صریحاً به او نگفتم حق نداری بروی» را رد کرد، زیرا ایستادن بین قربانی و در همراه با فریاد، عملاً خروج امن را غیرممکن ساخته بود.

مدت زمان حبس و بی‌اثر بودن رابطه زوجیت

قانون کانادا هیچ حداقل زمانی (مثلاً چند ساعت) برای وقوع حبس تعیین نکرده است. محبوس کردن فرد حتی برای چند دقیقه می‌تواند پیگرد کیفری داشته باشد.

همچنین طبق ماده ۲۶۵(۱) قانون جزا، هرگونه اعمال نیروی فیزیکی بدون رضایت، مصداق حمله (Assault) است. بنابراین اگر سد کردن راه با گرفتن دست، هل دادن یا فشار بدنی همراه باشد، اتهام ضرب‌وجرح یا حمله نیز مطرح خواهد شد.

سایر اتهامات کیفری احتمالی در درگیری‌های خانوادگی

• حمله یا ضرب‌وجرح (ماده ۲۶۵ و ۲۶۶): تا ۵ سال حبس در صورت پیگیری از طریق کیفرخواست.
• تهدید (ماده ۲۶۴.۱): تهدید به مرگ یا آسیب بدنی با مجازات تا ۵ سال حبس.
• ارعاب (ماده ۴۲۳): اجبار فرد به انجام یا عدم انجام کاری که حق قانونی اوست از طریق تهدید یا خشونت.
• آزار کیفری (ماده ۲۶۴): رفتارهای تهدیدآمیز یا تعقیب که موجب سلب امنیت روانی شود.
• عامل تشدیدکننده مجازات (ماده ۷۱۸.۲): همسر و شریک عرفی مشمول تعریف شریک صمیمی (Intimate Partner) بوده و هرگونه آزار در این روابط، در دادگاه موجب تشدید مجازات می‌شود.