آیا پلیس در کانادا می‌تواند تلفن همراه شما را بازرسی کند؟ قوانین حریم خصوصی

بله — در کانادا پلیس گاهی می‌تواند تلفن همراه شما را بازرسی کند، اما نه به‌طور آزاد و بی‌قیدوشرط. از نظر حقوقی، تلفن همراه حاوی حساس‌ترین اطلاعات شخصی است و حریم خصوصی آن تحت حمایت ماده ۸ منشور حقوق و آزادی‌های کانادا قرار دارد. اصل کلی و اساسی این است که بازرسی محتوای دیجیتال گوشی معمولاً نیازمند مجوز قضایی (حکم دادگاه) مشخص است، مگر اینکه موضوع داخل یکی از استثناهای بسیار محدود قانون مانند جست‌وجوی واقعاً مرتبط با بازداشت قانونی قرار گیرد. در غیر این صورت، اقدام پلیس ناقض قانون اساسی خواهد بود؛ به همین دلیل در صورت مواجهه با چنین شرایطی، مشورت با یک وکیل حقوق کیفری در کانادا برای محافظت از حقوق قانونی شما حیاتی است.

جدول خلاصه قوانین بازرسی تلفن همراه در کانادا

مبنای حقوقی: حریم خصوصی بسیار بالا در تلفن همراه

دیوان عالی کانادا نگاه ویژه‌ای به ابزارهای دیجیتال دارد. در پرونده معروف R v Fearon, 2014 SCC 77 صراحتاً اعلام شد که بازرسی تلفن همراه، همانند بازرسی کامپیوترها، با منافع مهمی در حریم خصوصی گره خورده است که از نظر ماهیت و گستره با بازرسی «مکان‌های» دیگر کاملاً تفاوت دارد. دادگاه تاکید کرد که همتراز دانستن یک تلفن همراه مدرن با یک کیف دستی یا مدارک معمولی همراه فرد در زمان بازداشت، کاملاً غیرواقع‌بینانه است.

همچنین در پرونده R v Vu, 2013 SCC 60 تایید شد که کامپیوترها و گوشی‌ها پتانسیل دسترسی به حجم عظیمی از اطلاعات را به پلیس می‌دهند؛ بنابراین با توجه به اهداف ماده ۸ منشور، هرگونه بازرسی در این دستگاه‌ها نیازمند مجوز مشخص و پیشین قضایی است.

اختیارات پلیس در صورت داشتن حکم دادگاه

یک قاعده کلیدی در حقوق کانادا این است که حکمِ جست‌وجوی یک محل (مانند خانه)، خودبه‌خود اجازه جست‌وجوی داده‌های داخل گوشی‌های یافت‌شده در آن محل را نمی‌دهد. دیوان عالی در پرونده R v Vu اعلام کرد که نمی‌توان فرض کرد قاضی صادرکننده حکم یک مکان، حریم خصوصی رایانه‌ها یا گوشی‌های موجود در آنجا را هم در نظر گرفته است؛ مگر اینکه «مجوز صریح پیشین» برای دستگاه‌های دیجیتال صادر شده باشد.

بنابراین، اگر پلیس در حین اجرای حکم به گوشی برخورد کند و حکم صریح برای داده‌ها نداشته باشد، می‌تواند خود دستگاه را توقیف (Seize) کند، اما برای گشتن در داده‌های آن، باید یک حکم جداگانه بگیرد. طبق ماده 487(1) قانون جزا (Criminal Code)، قاضی تنها در صورت وجود «دلایل معقول» (Reasonable Grounds) حکم صادر می‌کند. ماده 487(2.1) نیز جزییات فنی دسترسی به سیستم‌های رایانه‌ای را مشخص می‌کند، اما همه این‌ها منوط به رعایت دقیق محدوده حکم است و پلیس حق ندارد فراتر از متن حکم، کل اطلاعات را زیرورو کند (R. v. Anderson, 2024).

شرایط بازرسی گوشی در زمان بازداشت یا دستگیری

در حالت بازداشت قانونی، پلیس ممکن است بدون حکم و در شرایطی کاملاً محدود گوشی را بررسی کند؛ اما این کار باید دقیقاً طبق آزمون سخت‌گیرانه ۴ مرحله‌ای پرونده R v Fearon, 2014 انجام شود. این چهار شرط عبارتند از:

• ۱. دستگیری و بازداشت کاملاً قانونی باشد.
• ۲. جست‌وجوی گوشی واقعاً و به طور مستقیم مرتبط با دلیل بازداشت باشد.
• ۳. ماهیت و گستره جست‌وجو متناسب با هدف تعیین‌شده باشد.
• ۴. پلیس یادداشت‌های بسیار دقیقی از آنچه در دستگاه بررسی کرده و نحوه جست‌وجو ثبت کند.

اهداف مجاز برای این نوع جست‌وجو شامل حفاظت از پلیس یا عموم، حفظ مدارک از نابودی، یا کشف مدارک در شرایطی است که عدم اقدام فوری باعث بن‌بست در تحقیقات شود. دادگاه در پرونده Fearon مشخص کرد که معمولاً دامنه این جست‌وجو محدود به پیام‌ها، عکس‌ها و لیست تماس‌های اخیر است و گشتن در آرشیوهای قدیمی یا کل برنامه‌ها غیرقانونی تلقی می‌شود؛ همان‌طور که در پرونده R v Saunders, 2021 ABPC 77 به دلیل عدم وجود خطر جانی و عدم یادداشت‌برداری مناسب افسر، بازرسی گوشی غیرقانونی و ناقض ماده ۸ منشور اعلام شد.

تفاوت دیدن صفحه روشن گوشی با جست‌وجوی عمیق اطلاعات

دادگاه‌های کانادا بین «مشاهده چیزی که روی صفحه باز گوشی نمایان است» و «ورود و گشتن در محتوا» تفاوت جدی قائل می‌شوند. در پرونده R v Saunders تاکید شد که برداشتن گوشی و دیدن یک پیام روی صفحه روشن و آشکار، یک چیز است و انجام تحلیل عمیق روی کل محتوا، چیزی کاملاً دیگر. اسکرول کردن، باز کردن پوشه‌ها، ورود به اپلیکیشن‌ها و گشتن در گالری، مصداق بارز «Search» (جست‌وجو) است و قوانین سخت‌گیرانه حکم یا استثناهای بازداشت بر آن بار می‌شود.

قانون رضایت و محدودیت‌های اساسی آن

اگر شما به طور داوطلبانه قفل گوشی را باز کنید یا به پلیس اجازه دسترسی بدهید، بررسی مجاز می‌شود؛ اما رضایت شما مرزهای مشخصی دارد. در پرونده R v Mitchell, 2019 ONSC 5040، متهم قفل گوشی را صرفاً برای اینکه افسر با مادر او تماس بگیرد و هویتش را تایید کند، باز کرد. اما افسر به پوشه عکس‌ها و پیام‌های حذف‌شده رفت. دادگاه این اقدام را محکوم کرد و رای داد که باز کردن قفل گوشی با اهداف محدود، به معنای دست کشیدن فرد از حریم خصوصی کل محتویات شخصی و محرمانه دستگاه نیست.

توقیف دستگاه در برابر استخراج داده‌ها و نگهداری طولانی‌مدت

گرفتن فیزیکی گوشی با استخراج فنی داده‌ها (مثلا با ابزارهایی مانند Cellebrite) دو مقوله کاملاً مجزا هستند. طبق ماده 489.1 قانون جزا، پلیس پس از توقیف باید سریعاً گزارش رسمی (در قالب Form 5.2) به قاضی ارائه کند. همچنین طبق ماده 490(2)، نگهداری مال توقیف‌شده بدون تمدید قضایی یا شروع رسمی فرآیند دادگاه، بیش از سه ماه مجاز نیست.

در پرونده R v Gill, 2024 BCCA 63، دادگاه استیناف بریتیش‌کلمبیا تاکید کرد که نگه‌داشتن طولانی‌مدت تلفن همراه بدون نظارت ادامه‌دار قضایی، تعرضی جدی به حریم خصوصی باقیمانده فرد بوده و ناقض ماده ۸ منشور است.

اگر در جریان تحقیقات پلیس در کانادا احساس می‌کنید حقوق منشور شما یا حریم خصوصی تلفن همراهتان نقض شده است، برای بررسی دقیق پرونده با دفتر وکالت پکس لا (Pax Law Corporation) در ارتباط باشید.