Pax Law Corporation logo
Consult
Pay
Chat

Chat or Book a Consult with Us

+1 604-767-9529

Whatsapp

قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان: راهنمای حقوقی و آرای دادگاه‌ها ۲۰۲۶

زمان مطالعه

۱۴ دقیقه

Instagram Facebook X-twitter Youtube Telegram Linkedin Tiktok

فهرست مطالب

قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان: راهنمای حقوقی و آرای دادگاه‌ها ۲۰۲۶

تا ژوئن سال ۲۰۲۶، هیچ قانون مجزا یا اختصاصی تحت عنوان «قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان» به صورت مجزا از کل سیستم مهاجرتی تصویب نشده است. ساختار اصلی و نهایی رسیدگی به تمام درخواست‌های پناهندگی، همان سیستم یکپارچه فدرال است که برای تمامی اتباع خارجی به طور یکسان اجرا می‌شود. اسناد پایه‌ای و مرجع نهایی در این فرآیند، Immigration and Refugee Protection Act (IRPA) و Immigration and Refugee Protection Regulations (IRPR) هستند.

با وجود یکسانی چارچوب کلی، دو موضوع کلیدی و مرتبط با ایران در قوانین جاری دیده می‌شود که در تحلیل پرونده‌ها اهمیت بسزایی دارند: نخست، مقررات تحریمی فدرال که می‌تواند مستقیماً به رد صلاحیت ورود یا اقامت (inadmissibility on grounds of sanctions) منجر شود؛ دوم، یک دستورالعمل معافیت مالی موقت برای صدور مدارک هویتی و سفر که شامل برخی از شهروندان یا مقیمان دائم کانادا که در ایران بوده‌اند می‌شود. باید توجه داشت که این دستورالعمل صرفاً تسهیلات مالی است و قاعده جدیدی در اصل قوانین پناهندگی محسوب نمی‌شود.

۱. چارچوب اصلی بررسی پرونده‌ها بر اساس قوانین فدرال IRPA و IRPR

تعریف قانونی پناهنده یا فرد نیازمند حمایت در قوانین کانادا کاملاً مستقل از ملیت متقاضی است. در فرآیند ارزیابی پرونده‌ها، آنچه به عنوان مبنای قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان ملاک عمل قرار می‌گیرد، تعاریف رسمی مندرج در متن قانون فدرال است.

بخش ۹۶ قانون IRPA پناهنده کنوانسیون را به این صورت تعریف می‌کند:

“A Convention refugee is a person who, by reason of a well-founded fear of persecution for reasons of race, religion, nationality, membership in a particular social group or political opinion…”: Immigration and Refugee Protection Act, s. 96

همچنین برای افرادی که ممکن است به طور مستقیم مشمول تعریف سنتی پناهنده نشوند، اما بازگرداندن آن‌ها خطر جانی جدی دارد، بند ۱ ماده ۹۷ قانون IRPA حفاظت قانونی زیر را مقرر کرده است:

“A person in need of protection is a person in Canada whose removal to their country… would subject them personally (a) to a danger… of torture…; or (b) to a risk to their life or to a risk of cruel and unusual treatment or punishment…”: Immigration and Refugee Protection Act, s. 97(1)

بنابراین، بر اساس الزامات قانونی، متقاضیان در چارچوب قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان باید به طور مشخص و مستند اثبات کنند که در صورت بازگشت، شخصاً با خطر واقعی آزار، شکنجه یا رفتارهای ظالمانه مواجه خواهند شد و صرف ادعای کلی وضعیت کشور کافی نیست.

۲. قوانین عدم‌صلاحیت ارجاع و موانع زمانی ثبت درخواست

هر متقاضی که در داخل خاک کانادا درخواست پناهندگی خود را ثبت می‌کند، ابتدا باید فرآیند «بررسی صلاحیت اولیه» (eligibility) را طی کند. موانع قانونی صریحی در این مرحله وجود دارد که می‌تواند مانع از ارجاع پرونده به بخش حمایت از پناهندگان (RPD) شود.

بند ۱ ماده ۱۰۱ قانون IRPA این موارد عدم‌صلاحیت را تعیین کرده است:

“A claim is ineligible to be referred to the Refugee Protection Division if… (b.1) the claimant entered Canada after June 24, 2020 and made the claim more than one year after the day of their entry; … (c.1) the claimant has, before making a claim for refugee protection in Canada, made a claim for refugee protection to a country other than Canada…; … (e) the claimant came directly or indirectly to Canada from a country designated by the regulations…; or (f) the claimant has been determined to be inadmissible on grounds of security, violating human or international rights, serious criminality or organized criminality.”: Immigration and Refugee Protection Act, s. 101(1)

علاوه بر این، در خصوص مرزهای زمینی، ماده ۱۵۹.۳ مقررات IRPR ایالات متحده را به عنوان کشور امن ثالث تعیین کرده است:

“The United States is designated…”: Immigration and Refugee Protection Regulations, s. 159.3

در مورد ورودهای غیررسمی از مرز زمینی با آمریکا، ماده ۱۵۹.۴ مقررات IRPR جزییات محدودیت را فراتر برده است:

“Paragraph 101(1)(e) of the Act applies to a claimant who enters Canada at a location along the Canada – United States land border… that is not a port of entry and makes a claim for refugee protection less than 14 days after the day on which the claimant enters Canada unless the claimant establishes that any of paragraphs 159.5(a) to (h) applies…”: Immigration and Refugee Protection Regulations, s. 159.4

در نتیجه، در تحلیل ابعاد عملی قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان، متقاضیان باید به طور دقیق مهلت یک‌ساله پس از ورود، سابقه درخواست پناهندگی در سایر کشورها و قوانین عبور از مرزهای زمینی را مد نظر داشته باشند.

۳. تحریم‌ها به عنوان مبنای صریح و مستقل رد صلاحیت مهاجرتی

یکی از ارکان بسیار کلیدی و به نسبت جدید در حقوق مهاجرت کانادا این است که موضوع تحریم‌ها (sanctions) به عنوان یک مبنای مستقل برای غیرقابل قبول بودن ورود یا اقامت فرد (inadmissibility) تعریف شده است.

بند ۱ ماده ۳۵.۱ قانون IRPA صراحتاً در این باره مقرر می‌دارد:

“A foreign national is inadmissible on grounds of sanctions if … (b) they are currently the subject of an order or regulation made under section 4 of the Special Economic Measures Act…”: Immigration and Refugee Protection Act, s. 35.1(1)

پیامدهای حقوقی این بند به اندازه‌ای شدید است که حتی حکم توقف اخراج (stay of removal) نیز شامل این افراد نمی‌شود. طبق ماده ۲۳۰ مقررات IRPR:

“The stay does not apply to a person who … (b.1) is inadmissible under subsection 35.1(1) of the Act on grounds of sanctions…”: Immigration and Refugee Protection Regulations, s. 230

در ارتباط با کشور ایران، مقررات تحریمی ایران (Special Economic Measures (Iran) Regulations) سند اجرایی اصلی است و ماده ۲ آن حیطه شمول افراد مرتبط با این محدودیت را مشخص می‌کند:

“A person whose name is listed in Schedule 1 is a person in respect of whom the Governor in Council… is satisfied that there are reasonable grounds to believe is… a person who has participated in gross and systematic human rights violations in Iran; … a former or current senior official of the Government of Iran; … [or] a former or current senior official in the Islamic Revolutionary Guard Corps…”: Special Economic Measures (Iran) Regulations, s. 2

بر این اساس، اگر متقاضی مشخصاً مشمول این مقررات تحریمی باشد، ممکن است به طور کامل از حیث قوانین مهاجرتی غیرقابل قبول اعلام شود. این رد صلاحیت ناشی از قرارگیری نام در لیست تحریم‌ها یا وابستگی به مقامات ارشد حکومتی و سپاه پاسداران است، نه صرفاً به دلیل داشتن تابعیت ایرانی.

۴. تفاوت ماهوی معافیت هزینه‌های اداری با قوانین پناهندگی

تنها اقدام قانونی مشخصی که نام ایران در آن ذکر شده، یک سند مربوط به بخشودگی مالی تحت عنوان Certain Fees in Respect of the Issuance of Identity and Travel Documents (Iran) Remission Order است. این مصوبه صرفاً تسهیلاتی مالی برای گروهی خاص ایجاد کرده است.

ماده ۳ این دستورالعمل، شرایط مشمولان را به این صورت تعیین کرده است:

“Remission is granted on condition that (a) at some time during the period beginning on February 9, 2023 and ending on February 28, 2025, the person, as a Canadian citizen or permanent resident of Canada, was in Iran and was required to travel on an urgent basis as a result of the deteriorating human rights situation in Iran…”: Certain Fees in Respect of the Issuance of Identity and Travel Documents (Iran) Remission Order, s. 3

تأکید می‌شود که این سند هیچ‌گونه قاعده ماهوی جدید، فرآیند تسریع‌شده یا معافیت از اثبات خطرات را در خصوص اصل کیس‌های پناهندگی ایجاد نمی‌کند و صرفاً به هزینه‌های اداری مدارک هویتی مربوط است.

۵. رویه قضایی دادگاه‌های کانادا درباره خطر بازگشت به ایران

در عمل، بررسی آرای اخیر نشان می‌دهد که نهادهای مراجع تصمیم‌گیرنده خطرات پیش‌روی برخی از دسته‌های پناهجویان ایرانی را جدی تلقی می‌کنند؛ با این حال، همواره بر لزوم احراز «خطر شخصی و تفکیک‌شده» (individualized risk) تأکید دارند.

فعالیت‌های سیاسی خارج از کشور (کیس‌های Sur Place)

در مورد افرادی که پس از ورود به کانادا به فعالیت‌های سیاسی علیه حکومت ایران می‌پردازند، دادگاه تجدیدنظر پناهندگی (RAD) موضوع رصد آنلاین توسط مقامات را تایید کرده است. در رای پرونده X (Re), 2021 IRB آمده است:

“Authorities monitor online activities outside Iran… Authorities are aware of actions of Iranians in Canada… Returnees are screened and those found to have engaged in such conduct are arrested. Interrogation can be brutal and imprisonment can be life-threatening.”: X (Re), (2021) IRB, at para 16

دادگاه در ادامه این رای نتیجه می‌گیرد:

“She would likely be detained at the airport and held under dangerous conditions in prison. Her interrogation could be brutal and even include the use of torture.”: X (Re), (2021) IRB, at para 19

اما در شرایطی که فعالیت‌های فرد فاقد تاثیرگذاری یا نمایه عمومی کافی (profile) باشد، دادگاه‌های فدرال تصمیم منفی را تأیید می‌کنند. در پرونده Payrovedennabi v. Canada آمده است:

“Iranian authorities have little interest in prosecuting failed asylum seekers for activities conducted outside of Iran, including critical social media comments… The Applicant is unlikely to face punishment because of her failed asylum claim in Canada.”: Payrovedennabi v. Canada (Citizenship and Immigration), 2022 FC 165, at para 11

این پرونده نشان می‌دهد که داشتن یک پرونده پناهندگی رد شده، به تنهایی دلیلی برای قبولی مجدد نیست و فرد باید شواهدی مبنی بر جلب توجه خاص حکومت ارائه دهد.

کیس‌های جنسیتی، حجاب اجباری و تحولات پس از سال ۲۰۲۲

آزار جنسیتی و مخالفت با قوانین مذهبی اجباری پوشش، بخش مهمی از پرونده‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. در رای دادگاه RAD در سال ۲۰۲۰، ابعاد این آزار تشریح شده است:

“The requirement to wear a hijab in Iran is a state mandated requirement for women to conform to Islamic religious norms. … Women who appear in public not dressed in conformity with these rules face various consequences and punishments including fines, arrest, imprisonment and flogging.”: X (Re), (2020) IRB, at para 36

دادگاه ارتباط مستقیم این موضوع را با زمینه‌های اصلی کنوانسیون پناهندگی احراز کرده است:

“I find that the objective evidence establishes a serious possibility of persecution for women who do not wear a hijab in accordance with Iranian law, and that this persecution has a nexus to the Convention grounds of religion and political opinion.”: X (Re), (2020) IRB, at para 37

همچنین درباره عدم وجود جایگزین امن در داخل کشور (Internal Flight Alternative) تصریح می‌کند:

“Because the agent of persecution is the state and the dress code laws are of national application, I find that there is no possibility of a safe internal flight alternative or state protection…”: X (Re), (2020) IRB, at para 40

در آرای جدیدتر، رای سال ۲۰۲۵ دادگاه RAD نشان‌دهنده افزایش شدت برخوردهای دولتی است:

“The research indicates a toughening of the Iranian state and a rise in its intolerance for women who do not comply with or fail to meet the dress code requirements. … I can conclude from the recent documentary evidence that there would be a serious possibility of persecution if she were to return to Iran.”: X (Re), (2025) IRB, at para 38, 41

این رای همچنین به سرکوب خانواده‌های فعالان پس از اعتراضات سال‌های اخیر اشاره دارد:

“The documentation describes the repressive measures against the families of activists and victims of the September 2023 uprising. Ahead of the anniversary of the uprising, activist spouses and families of deceased activists were subjected to increased surveillance and persecution.”: X (Re), (2025) IRB, at para 35

تبدیل مذهبی به مسیحیت و ارتداد

پرونده‌های نوکیشی مذهبی با دقت بالایی از حیث صداقت، نحوه عمل و نمایه شخصی بررسی می‌شوند. دادگاه فدرال در پرونده Nikkhoo v. Canada از قول افسر بررسی خطر اخراج (PRRA) ذکر می‌کند:

“some Christians face mistreatment in Iran, and that this mistreatment can sometimes be more severe for former Muslims who have converted to Christianity.”: Nikkhoo v. Canada (Immigration, Refugees and Citizenship), 2022 FC 764, at para 8

با این حال، دادگاه تصمیم منفی را تأیید کرد زیرا متقاضی نتوانسته بود اثبات کند که در صورت بازگشت، دین خود را چگونه در عمل ابراز خواهد کرد و آیا در فعالیت‌های پرخطر قرار می‌گیرد یا خیر. همچنین در این رأی به آمارهای تاریخی اشاره شده است:

“only on very rare occasions have Christian converts been charged with apostasy and that there has only been one official execution of a Christian on charges of apostasy in Iran, which took place in 1990.”: Nikkhoo v. Canada (Immigration, Refugees and Citizenship), 2022 FC 764, at para 9

بنابراین، صرف ادعای تغییر دین موجب صدور خودکار حکم پناهندگی نیست و اثبات خطر عینی الزامی است.

۶. اهمیت سنجش اعتبار متقاضی، فرم BOC و اصالت مدارک ایرانی

نتیجه نهایی بیشتر پرونده‌ها در سیستم پناهندگی بر روی موضوع «اعتبار متقاضی» (credibility) استوار است. وجود تناقض یا حذف مسائل کلیدی در فرم بیانیه کیس (BOC) به طور معمول به رد درخواست منجر می‌شود. دادگاه فدرال در پرونده Gholami v. Canada بیان می‌دارد:

“The determinative issue before both the RPD and RAD was credibility.”: Gholami v. Canada (Citizenship and Immigration), 2022 FC 1732, at para 1

ارائه مدارکی مانند احضاریه‌های منتسب به دادگاه‌های ایران نیز توسط دادگاه‌های کانادا با گزارش‌های وضعیت کشور تطبیق داده می‌شود. در پرونده Gholami آمده است:

“Having reviewed the objective evidence, the RAD concluded that the RPD was correct in finding the summons not to be a reliable document.”: Gholami v. Canada (Citizenship and Immigration), 2022 FC 1732, at para 16

دادگاه فدرال تصریح می‌کند که وجود حذفیات در بیانیه اولیه، نیاز به ارائه مدارک تاییدکننده معتبر را افزایش می‌دهد:

“In light of the credibility concerns based on omissions in her BOC, the RAD found that there was a requirement for corroborative evidence…”: Gholami v. Canada (Citizenship and Immigration), 2022 FC 1732, at para 14

بنابراین از نظر عملی، مهم‌ترین واقعیت در موفقیت پرونده، ارائه روایتی منسجم با جزئیات کامل و پرهیز از تکیه بر مدارک غیرقابل اتکاست.

۷. جایگاه و حدود اختیارات استان‌ها در قوانین پناهندگی

فرآیند تعیین وضعیت پناهندگی در کانادا کاملاً در صلاحیت انحصاری دولت فدرال است. استان‌هایی نظیر اونتاریو، کبک یا بریتیش کلمبیا دارای قوانین مستقل برای ارزیابی یا پذیرش کیس‌های پناهندگی ایرانیان نیستند.

بخش ۲۱(۲) قانون IRPA درباره فرآیند اقامت دائم افراد حفاظت‌شده صراحتاً اعلام می‌کند که این امر منوط به تایید ضوابط فدرال و عدم وجود منع قانونی (مانند مسائل امنیتی یا تحریم) است:

“becomes, subject to any federal-provincial agreement… a permanent resident if the officer is satisfied… that they are not inadmissible…”: Immigration and Refugee Protection Act, s. 21(2)

در نتیجه، اگرچه استان‌ها در ارائه خدمات حمایتی اولیه اسکان یا برنامه‌های مهاجرت اقتصادی استانی نقش دارند، اما معیارهای پذیرش پناهندگی در سراسر کشور به صورت یکپارچه فدرال است.

۸. پرسش‌های متداول (FAQ)

آیا دولت کانادا قانون ویژه یا مجزایی به عنوان قانون جدید پناهندگی کانادا برای ایرانیان تصویب کرده است؟

خیر. هیچ قانون مجزا یا اختصاصی برای شهروندان ایرانی وجود ندارد. تمامی درخواست‌های پناهندگی ایرانیان تحت قانون عمومی و فدرال پناهندگی کانادا (IRPA) و مقررات آن (IRPR) مورد بررسی قرار می‌گیرد.

آیا تاخیر در ثبت درخواست پناهندگی پس از ورود به کانادا موجب رد صلاحیت می‌شود؟

بله. بر اساس بند ۱ ماده ۱۰۱ قانون IRPA، در صورتی که متقاضی پس از تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۲۰ وارد کانادا شده باشد و درخواست خود را بیش از یک سال پس از ورود ثبت کند، پرونده او فاقد صلاحیت ارجاع به دادگاه پناهندگی (RPD) خواهد بود.

چگونه مقررات تحریمی بر وضعیت مهاجرتی پناهجویان ایرانی اثر می‌گذارد؟

طبق ماده ۳۵.۱(۱) قانون IRPA، هر فرد خارجی که مشمول مقررات تحریمی (مانند مقامات ارشد سابق یا فعلی دولت ایران یا سپاه پاسداران بر اساس جدول شماره ۱ مقررات تحریمی) باشد، غیرقابل قبول (Inadmissible) شناخته شده و از فرآیندهای حمایتی محروم می‌شود.

آیا صرفِ رد شدن یک پرونده پناهندگی قبلی در کانادا، اثبات‌کننده خطر در صورت بازگشت به ایران است؟

خیر. بر اساس رویه قضایی دادگاه فدرال (نظیر پرونده Payrovedennabi)، صرفِ یک پناهجوی ناکام بودن دلیلی برای تعقیب یا مجازات نیست. متقاضی باید مدارک شخصی ارائه دهد که نشان دهد توجه حکومت را به طور خاص جلب کرده است.

آیا مخالفت با حجاب اجباری به عنوان کیس پناهندگی جنسیتی در دادگاه‌های کانادا مورد پذیرش است؟

بله. آرای دادگاه پناهندگی کانادا (RAD) در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ تأیید می‌کنند که قوانین حجاب اجباری مصداق آزار دولتی است و برای زنانی که با آن مخالفت دارند خطر جدی تعقیب و مجازات ایجاد می‌کند که با مبانی مذهبی و سیاسی کنوانسیون مرتبط است.

مطالب ارائه‌شده فقط جنبه اطلاعاتی و آموزشی دارد و ممکن است کاملاً دقیق نباشد. این اطلاعات جایگزینی برای دریافت مشاوره حقوقی از یک وکیل مجرب و فعال نیست. اگر با مشکل حقوقی روبرو هستید، توصیه می‌شود وقت ملاقات تنظیم کرده و با یکی از وکلای رسمی و پایه‌یک ما مشورت کنید.

درخواست مشاوره حقوقی

0 Comments

دیدگاهتان را بنویسید

Avatar placeholder

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش جفنگ استفاده می‌کند. درباره چگونگی پردازش داده‌های دیدگاه خود بیشتر بدانید.

  • مطالب پیشنهادی برای مطالعه بیشتر

ارزیابی خطر پیش از اخراج (PRRA) چیست و چگونه از پناهجویانی که مشمول لایحه C-12 شده‌اند محافظت می‌کند؟

ارزیابی خطر پیش از اخراج (PRRA) به افسر IRCC اجازه می‌دهد خطر شما را پیش از اخراج بررسی کند. بدانید PRRA چگونه از پناهجویانی که طبق لایحه C-12 فاقد صلاحیت شده‌اند محافظت می‌کند.

مطالعه بیشتر
آیا والدین می‌توانند شما را از ارث محروم کنند؟ قوانین بریتیش کلمبیا

آیا والدین می‌توانند شما را از ارث محروم کنند؟ قوانین بریتیش کلمبیا

آیا والدین در بریتیش کلمبیا اجازه دارند فرزندشان را از وصیت‌نامه حذف کنند؟ قانون WESA به دادگاه‌ها این قدرت را داده تا وصیت‌نامه‌های ناعادلانه را حتی برای فرزندان مستقل اصلاح کنند. نکات کلیدی، رویه‌های قضایی و مهلت قانونی طرح دعوا را در این مطلب بخوانید.

مطالعه بیشتر
حل اختلاف ارث میان خواهر و برادر در قوانین بریتیش کلمبیا

نحوه حل اختلاف ارث میان خواهر و برادر در قوانین بریتیش کلمبیا

حل اختلافات مالی میان خواهر و برادرها بر سر ماترک در بریتیش کلمبیا به دو مسئله بستگی دارد: آیا وصیت‌نامه‌ای وجود دارد و آیا متوفی والد آن‌ها بوده یا خواهر/برادرشان؟ بررسی دقیق سازوکارهای قانونی WESA، مهلت ۱۸۰ روزه و مراحل ثبت اخطار در دادگاه.

مطالعه بیشتر

Follow Us

Instagram Facebook X-twitter Youtube Telegram Linkedin Tiktok