نامه مصاحبه اخراج CBSA کانادا؛ آیا بازگشت به ایران حتمی است؟

خیر. رفتن به جلسه آژانس خدمات مرزی کانادا (CBSA) به‌خودی‌خود به معنای «بازگشت حتمی» به ایران نیست. با این حال، دریافت این نامه بدین معناست که پرونده مهاجرتی شما وارد فاز جدی و اجرایی اخراج شده است و چنانچه اقدامات حقوقی و قضایی فوری صورت نگیرد، اجرای حکم اخراج می‌تواند بسیار نزدیک باشد.

جدول مقایسه‌ای: مراحل مواجهه با فرآیند اجرای اخراج CBSA

چارچوب قانونی: دستورات اخراج قابل اجرا بر اساس قانون IRPA

زمانی که یک دستور اخراج به مرحله اجرا می‌رسد، مقامات مرزی موظف به پیگیری آن هستند. ماده ۴۸(۱) از قانون مهاجرت و حفاظت از پناهندگان کانادا (IRPA) بیان می‌دارد:

“A removal order is enforceable if it has come into force and is not stayed.”

طبق این بند، دستور اخراج در صورتی قابل اجراست که نافذ شده و توقف (Stay) نخورده باشد. در ادامه، ماده ۴۸(۲) همین قانون تاکید می‌کند:

“If a removal order is enforceable, the foreign national against whom it was made must leave Canada immediately and the order must be enforced as soon as possible.”

بنابراین، اصل بر اجرای سریع اخراج پس از قابل اجرا شدن (Enforceable) آن است؛ اما خود قانون به وضوح اشاره می‌کند که این اقدام مشروط به عدم وجود مانع قانونی یا همان حکم توقف (Stay) است. در صورت وجود توقف معتبر، فرآیند کاملاً متوقف می‌شود.

ماهیت واقعی نامه مصاحبه اخراج و Direction to Report

این نوع مکاتبات اداری معمولاً نشان می‌دهند که سازمان CBSA در حال تدارک مقدمات اجرایی شامل بررسی پاسپورت، مدارک مسافرتی، مسیرهای پروازی و تعیین تاریخ احتمالی خروج است. با این حال، رویه قضایی نشان می‌دهد که این مرحله به معنای پایان تمام حقوق قانونی متقاضی نیست.

در پرونده Girn v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2023 FC، دادگاه فدرال حدود اختیارات افسران مرزی را پس از قابل اجرا شدن دستور اخراج مشخص کرده است:

“the enforcement officer is required to enforce the removal order as soon as possible; that their discretion is restricted to determining when, and not if, the removal will be executed”

این متن نشان می‌دهد که اختیارات افسر صرفاً به تعیین زمان خروج (چه وقت) محدود می‌شود و او صلاحیت لغو اصل دستور اخراج را ندارد. با این وجود، همین پرونده اثبات می‌کند که حتی پس از انجام چندین مصاحبه اخراج و صدور برگه Direction to Report، متقاضی همچنان حق اقدام برای تعویق و توقف اجرای حکم را داراست:

“A further, seventh, removal interview took place on December 19, 2023 where Mr. Girn was served with a Direction to Report for removal on January 1, 2024… On December 22, 2023, Mr. Girn proceeded to seek a deferral of his removal”

بنابراین، دعوت به مصاحبه، اعلام خطر جدی اخراج است، اما به معنای غیرقابل توقف بودن فرآیند نیست.

رویه و احکام دادگاه فدرال در توقف اخراج متقاضیان ایرانی

بررسی سوابق قضایی در دادگاه فدرال کانادا نشان می‌دهد که حتی پس از تعیین تاریخ دقیق پرواز و ابلاغ برگه گزارش خروج، قضات در صورت وجود دلایل مستدل، حکم توقف (Stay) صادر می‌کنند. برای نمونه در پرونده Razon v. Canada, 2022 FC آمده است:

“On September 14, 2022, Mr. Razon received a Direction to Report for Removal. On September 16, 2022, he requested deferral of his removal… THIS COURT ORDERS that the motion for a stay of removal is granted.”

احکام صادره در خصوص پرونده‌های مربوط به کشور ایران

این اصول قانونی دقیقاً در قبال پرونده‌های اخراج به مقصد ایران نیز اعمال شده است. در پرونده Sharifpouran v. Canada (Citizenship and Immigration), 2023 FC، با وجود برنامه‌ریزی اخراج به مقصد تهران، دادگاه دستور توقف صادر نمود:

“The applicant shall not be removed from Canada until his application for leave and judicial review of the October 25, 2023, decision refusing to defer his removal is finally determined.”

همچنین در پرونده Akbari v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2021 FC، با وجود انجام مصاحبه‌های پیش از اخراج (Pre-removal interview)، دادگاه فرآیند اخراج به ایران را متوقف کرد:

“their removal to Iran scheduled for July 10, 2021 is stayed for a period of four (4) months”

در نمونه‌ای دیگر، پرونده Nayeb Pashaei v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2021 FC 212 منجر به صدور حکم توقف دیپورت به ایران شد:

“the order that the Applicant is to be removed from Canada to Iran is stayed pending final disposition of the Applicant’s application for leave and judicial review”

این نمونه‌ها به وضوح تایید می‌کنند که دریافت برگه مصاحبه، لزوماً به پرواز قطعی به ایران منتهی نمی‌شود.

راهکارهای حقوقی موجود: درخواست تعویق، توقف دادگاه و PRRA

بسته به جزئیات پرونده و سوابق متقاضی، چند ابزار حقوقی مشخص برای مقابله با فرآیند اخراج وجود دارد.

۱. درخواست تعویق (Deferral Request) از CBSA

متقاضی می‌تواند از بخش Inland Enforcement آژانس خدمات مرزی تقاضا کند که اجرای اخراج را موقتاً به تعویق بیندازد. با این حال، بر اساس رای پرونده Baron v. Canada, 2009 FCA 81، اختیارات افسر در این زمینه بسیار محدود است:

“It is trite law that an enforcement officer’s discretion to defer removal is limited.”

دادگاه عالی فدرال در همین پرونده یادآور می‌شود که اقدام دیرهنگام و باز کردن پرونده‌های موازی در آخرین لحظات، مانع خودکار اخراج به حساب نمی‌آید:

“the filing of such an application, at a late stage in the removal process, was not per se an impediment to removal.”

۲. درخواست حکم توقف (Stay of Removal) از دادگاه فدرال

در صورتی که افسر CBSA با درخواست تعویق موافقت نکند، گام بعدی اقدام فوری در دادگاه فدرال برای ثبت درخواست تجدیدنظر قضایی (Judicial Review) به همراه ثبت موشن توقف اخراج است. طبق پرونده Abdullah v. Canada, 2024 FC، موفقیت در این موشن نیازمند اثبات یک تست سه مرحله‌ای است:

“the Applicant must satisfy the following three-part test which requires the Applicant to establish: (1) there is a serious issue to be tried… (2) there will be irreparable harm if the stay is not granted; and (3) that the balance of convenience favours granting the stay”

شایان ذکر است در مواردی که موضوع دعوا اعتراض به رد درخواست تعویق توسط افسر است، معیار اثبات سخت‌تر می‌شود:

“there is a higher threshold to establish a serious issue as the Applicant is seeking review of the refusal of CBSA to defer his removal”

۳. ارزیابی ریسک پیش از اخراج (PRRA)

ماده ۱۱۲(۱) قانون IRPA امکان درخواست بررسی ریسک بازگشت را پیش‌بینی کرده است:

“A person in Canada… may, in accordance with the regulations, apply to the Minister for protection if they are subject to a removal order that is in force”

اما این ابزار برای همه و در هر زمانی در دسترس نیست. مفاد ماده ۱۱۲(۲) محدودیت زمانی ۱۲ ماهه (12-month bar) را پس از رد شدن قبلی پرونده پناهندگی یا تصمیمات نهایی مرتبط اعمال می‌کند. این چالش دقیقاً در پرونده Nayeb Pashaei v. Canada, 2021 FC 212 مطرح گردید:

“The Applicant is not eligible for a Pre-Removal Risk Assessment [PRRA] until the 12-month bar expires on July 28, 2021. He sought a deferral of his removal until he becomes eligible to submit a PRRA”

در چنین شرایطی، عدم دسترسی به PRRA خود می‌تواند مبنایی برای استدلال جهت تعویق یا توقف اخراج توسط دادگاه قرار گیرد.

۴. توقف‌های قانونی و ساختاری (Statutory Stays)

بندهای مختلف ماده ۵۰ قانون IRPA مواردی را که اخراج به طور قانونی متوقف می‌شود، احصا کرده است:

“A removal order is stayed … if a decision that was made in a judicial proceeding … would be directly contravened by the enforcement of the removal order” : s 50(a)

“for the duration of a stay imposed by the Immigration Appeal Division or any other court of competent jurisdiction” : s 50(c)

“for the duration of a stay imposed by the Minister” : s 50(e)

تاثیر پرونده‌های در جریان انساندوستانه (H&C) بر روند اخراج

یک اشتباه رایج میان متقاضیان این است که تصور می‌کنند ارسال درخواست اقامت انساندوستانه (H&C) فرآیند اخراج را متوقف می‌کند. رویه قضایی صراحتاً خلاف این موضوع را تایید می‌کند. در پرونده Baron v. Canada, 2009 FCA 81 آمده است:

“the mere existence of an H&C application did not constitute a bar to the execution of a valid removal order.”

این اصل در پرونده Barco v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2018 FC 421 با صراحت بیشتری تکرار شده است که وجود پرونده H&C در جریان:

“did ‘not automatically give rise to a statutory stay of removal under the IRPA and its Regulations, nor is it meant to pose as an impediment to removal.'”

لذا، صرف داشتن پرونده بشردوستانه نباید مبنایی برای فرضِ توقف خودکار اخراج قرار گیرد.

عواقب عدم همکاری و غیبت در جلسه مصاحبه

نادیده گرفتن یا عدم حضور در جلسات مقرر شده توسط CBSA خطرات جدی به همراه دارد. در پرونده Baron v. Canada, 2009 FCA 81، دادگاه عدم حضور متقاضیان در جلسه ارزیابی پیش از اخراج را به عنوان یک نکته منفی ثبت کرد:

“the appellants had failed to report for their pre-removal interviews”

همچنین، الزام قانونی به همکاری با فرآیند اجرای احکام در پرونده Lunyamila v. Canada, 2018 FCA 22 مورد تاکید قرار گرفته است:

“The condition was also consistent with the obligation imposed by subsection 48(2) of the Act on Mr. Lunyamila to leave Canada immediately, and the obligation on the CBSA to enforce the removal order as soon as possible.”

عدم شرکت در مصاحبه می‌تواند منجر به صدور حکم بازداشت (Warrant)، بازداشت مهاجرتی و سلب اعتماد دادگاه در مراحل بعدی گردد.

بر اساس ماده ۲۴۰ از مقررات مهاجرت و حفاظت از پناهندگان (IRPR)، دستور اخراج تنها زمانی از نظر قانونی «اجرا شده» تلقی می‌شود که متقاضی واقعاً از خاک کانادا خارج شده، گواهی خروج دریافت کند و ورودش به کشور مقصد مجاز باشد:

“A removal order… is enforced when the foreign national appears before an officer at a port of entry… obtains a certificate of departure… departs from Canada; and… is authorized to enter… their country of destination.”

چنانچه با خطرات واقعی و مستند در ایران اعم از مسائل عقیدتی، تغییر دین، فعالیت‌های سیاسی، پرونده‌های امنیتی، گرایش‌های خاص، سوابق قضایی خطرآفرین یا شرایط حاد پزشکی مواجه هستید، این موارد باید به فوریت و با اسناد معتبر ارایه شوند. در پرونده Akbari v. Canada, 2021 FC دادگاه بر مبنای گزارش‌های مستند وضعیت کشور مقصد (Iran Country Conditions) در خصوص نوکیشان حکم توقف داد و در پرونده Nayeb Pashaei v. Canada, 2021 FC 212 دادگاه اعلام داشت:

“Those documents and his allegations must be examined and properly determined, before it is safe to remove him from Canada.”

در نتیجه، اگرچه دریافت نامه مصاحبه اخراج آژانس خدمات مرزی کانادا زنگ خطری جدی و نیازمند اقدام فوری است، اما مسیرهای قانونی برای دفاع و به تعویق انداختن یا توقف این فرآیند از طریق دفتر وکالت پکس لا (Pax Law Corporation) همچنان برقرار است.

سوالات متداول (FAQ)