بسیاری از مسافران در کانادا تمایل دارند به دلیل شرایط سخت کشور خود، اقامت خود را دائمی کنند. پرسش رایج این است که آیا تبدیل ویزای توریستی به بشردوستانه امکانپذیر است؟ از نظر فنی، شما یک ویزای موقت را به ویزای موقت دیگری تبدیل نمیکنید. بلکه قانون به شما اجازه میدهد از داخل خاک کانادا، درخواست اقامت دائم بر مبنای ملاحظات بشردوستانه (H&C) بدهید.
واقعیت حقوقی تبدیل ویزای توریستی به بشردوستانه
در نظام مهاجرتی کانادا، مسیری برای تعویض خودکار یا سادهی ویزای توریستی به ویزای دیگر وجود ندارد. متقاضی دارای وضعیت توریستی (Visitor)، از اداره مهاجرت کانادا درخواست معافیت از برخی الزامات قانونی میکند. هدف نهایی این روش، دریافت مستقیم اقامت دائم کانادا به دلیل سختیهای شدید بازگشت است.
مبنای قانونی درخواست بشردوستانه: ماده 25(1) قانون IRPA
قانون حفاظت از مهاجرت و پناهندگی کانادا (IRPA) در ماده 25(1) این حق را صریحاً پیشبینی کرده است. طبق این ماده، وزیر امور مهاجرت اختیارات گستردهای برای بررسی شرایط اتباع خارجی داخل کانادا دارد:
«با رعایت بند (۱.۲)، وزیر باید بنا به درخواست تبعه خارجی در کانادا که متقاضی وضعیت اقامت دائم است و ناپذیرفتنی اعلام شده یا الزامات این قانون را برآورده نمیکند، شرایط او را بررسی کند. وزیر میتواند وضعیت اقامت دائم یا معافیت از معیارهای این قانون را در صورت وجود توجیه بشردوستانه و با در نظر گرفتن منافع عالیه کودک اعطا کند.»
رویه قضایی دادگاه فدرال نیز کاملاً با این اصل هماهنگ است. در پرونده Luciano v. Canada, 2019 FC 1557، دادگاه تایید کرد که متقاضی با ویزای توریستی وارد شده بود. او از داخل خاک کانادا درخواست اقامت دائم خود را بر مبنای H&C ثبت کرد. دادگاه تصریح کرد که توریست بودن مانعی برای طرح این درخواست نیست.
بخوانید: هزینه های پرونده H&C کانادا: بررسی دقیق قانونی و جدول مبالغ
تفاوت اساسی میان وضعیت موقت و اقامت دائم
درخواست بشردوستانه اساساً به حوزه اقامت دائم مربوط میشود و ارتباطی به تمدید وضعیت موقت ندارد. دادگاه فدرال در آرای خود مانند پرونده SJ v. Canada, 2023 FC 1635 بر این تفاوت تاکید دارد. طبق رای دادگاه، مجوز اقامت موقت (TRP) و معافیت بشردوستانه دو چارچوب کاملاً مجزا هستند. اختیارات وزیر در ماده ۲۵ بسیار گستردهتر از مسائل اقامت موقت است.
حفظ و تمدید وضعیت توریستی در زمان بررسی پرونده
ثبت پرونده با عنوان تبدیل ویزای توریستی به بشردوستانه، وضعیت اقامت موقت شما را حفظ نمیکند. برای ماندن قانونی در کانادا، باید طبق ماده ۱۸۱ مقررات مهاجرت (IRPR) درخواست تمدید وضعیت توریستی بدهید.
بر اساس مواد ۱۸۳(۵) و ۱۸۳(۶) مقررات، اگر قبل از انقضا اقدام کنید، وضعیت شما تا زمان صادر شدن رای تمدید میشود. این حالت را اصطلاحاً Maintained Status مینامند. در صورت انقضای ویزا، طبق ماده ۱۸۲ شما تنها ۹۰ روز برای بازسازی وضعیت (Restoration) فرصت خواهید داشت.
آیا افراد بدون وضعیت قانونی هم میتوانند اقدام کنند؟
بله، متن ماده 25(1) صراحت دارد که حتی افراد واجد شرایطِ منفی یا بدون وضعیت نیز میتوانند درخواست دهند. دادگاه فدرال در پرونده Ilemori v. Canada, 2018 FC 120 به این موضوع پرداخت. دادگاه اعلام کرد افسر وظیفه دارد امکان اقدام برای اقامت دائم از داخل کانادا را بسنجد. همچنین افسر باید بررسی کند آیا اجبار متقاضیان به ماندن طولانیمدت بدون وضعیت، موجب سختی نامتناسب میشود یا خیر.
محدودیتهای قانونی و موارد ممنوعیت درخواست
این مسیر حقوقی برای تمامی افراد باز نیست و استثنائات مهمی دارد. طبق ماده 25(1) قانون IRPA، در صورت ناپذیرفتنی بودن متقاضی تحت مواد ۳۴، ۳۵، ۳۵.۱ یا ۳۷ (مسائل امنیتی و نقض حقوق بشر)، امکان استفاده از H&C وجود ندارد.
علاوه بر این، بر اساس بند 25(1.2)، وزیر در شرایط زیر درخواست را بررسی نخواهد کرد:
- متقاضی یک درخواست بشردوستانه در جریان و معلق داشته باشد.
- پرونده پناهندگی متقاضی در جریان باشد یا کمتر از ۱۲ ماه از رد آن گذشته باشد.
طبق بند 25(1.3)، افسر مهاجرت نباید فاکتورهای مربوط به بررسی پناهندگی (کنوانسیون) را مجدداً ارزیابی کند. این مسیر جایگزین پناهندگی نیست و صرفاً بر سختیهای شخصی، خانوادگی و وابستگی متمرکز است.
معیارهای اصلی ارزیابی پرونده توسط افسر مهاجرت
ارزیابی پروندههای تبدیل ویزای توریستی به بشردوستانه کاملاً منعطف و همهجانبه است. دادگاه فدرال در پرونده Freund v. Canada, 2022 FC 746 اعلام کرد که افسران باید تمامی فاکتورها را به طور اساسی بسنجند. این فاکتورها شامل موارد زیر هستند:
- میزان سختی و مشقت (Hardship) در صورت بازگشت به کشور مبدأ.
- وابستگیهای خانوادگی و عاطفی متقاضی در خاک کانادا.
- میزان ادغام اجتماعی و تثبیت متقاضی در جامعه کانادا (Establishment).
- وضعیت سلامت جسمی، روانی و نیازهای درمانی خاص.
- منافع عالیه کودکان تحت تاثیر این تصمیم (BIOC).
- وضعیت مدارک هویتی و اثبات دقیق هویت فرد.
- استنباط معقول از شرایط عمومی و گزارشهای مستند کشور مبدأ.
اهمیت فوقالعاده منافع عالیه کودکان (BIOC)
توجه به منافع کودکان صریحاً در قانون ذکر شده و وزن بسیار بالایی دارد. در پرونده SJ v. Canada، دادگاه منافع کودک را یک تمرکز و چشمانداز منحصربهفرد دانست. بر اساس پرونده Luciano، افسر باید نسبت به آثار واقعی تصمیم بر کودک کاملاً هوشیار و حساس باشد. ادعاهای کلی پذیرفته نیست و آسیبهای آموزشی یا عاطفی باید با مدرک ثابت شوند.
چرا گزینههای موقت جایگزین پرونده بشردوستانه نمیشوند؟
افسر مهاجرت اجازه ندارد درخواست H&C شما را به بهانه وجود راههای موقت دیگر رد کند. در پرونده Freund، افسر اعلام کرده بود متقاضی میتواند ویزای توریستی خود را تمدید کند. دادگاه این استدلال را رد کرد و گفت افسر به مدارک سختی بیتوجهی کرده است.
همچنین در پرونده Farooq v. Canada, 2023 FC 1391 تاکید شد که پیشنهاد تمدید مداوم ویزای توریستی، جایگزین اقامت دائم نیست. ماهیت وضعیتهای موقت همواره ناپایدار و غیرایمن است.
مدارک لازم و حیاتی بر اساس آرای دادگاههای فدرال
بار اثبات ادعا تماماً بر دوش متقاضی است. دادگاه فدرال در پرونده Zlotosz v. Canada, 2017 FC 724 تاکید کرد که این وظیفه متقاضی است و اداره مهاجرت وظیفهای برای جمعآوری مدرک ندارد. مدارک کلیدی شامل موارد زیر است:
۱. مدارک هویتی و پاسپورت
طبق پرونده Ilemori، اگر متقاضی پاسپورت معتبر نداشته باشد، افسر میتواند معافیت صادر کند. البته این امر مشروط به آن است که هویت فرد از طریق سایر مدارک هویتی جایگزین کاملاً احراز شود.
۲. اسناد پزشکی و درمانی رسمی
بر اساس آرای پروندههای Freund و Farooq، سوابق پزشکی قلب پرونده را تشکیل میدهند. متقاضی باید تشخیص پزشک، برنامههای درمانی جاری و آثار منفی جدایی از خانواده را به صورت مکتوب ارائه دهد.
۳. مدارک مستند برای اثبات منافع کودکان
پرونده Zlotosz نشان داد ادعاهای کلی درباره کودکان بدون پشتوانه رد میشوند. شما باید نامههای مدرسه، گزارش مشاور یا روانشناس، گواهیهای حضانت و شرح نقش خود در مراقبت از کودک را ضمیمه کنید.
۴. گزارشهای وضعیت کشور مبدأ
در پرونده Kaur v. Canada, 2022 FC 1483، دادگاه اعلام کرد نیازی به اثبات هدف قرار گرفتن شخصی وجود ندارد. نشان دادن شرایط نامساعد عمومی مانند تبعیض سیستماتیک علیه گروهی که متقاضی عضو آن است، کفایت میکند.
۵. مدارک تثبیت در جامعه کانادا (Establishment)
همانطور که در پرونده Ilemori ذکر شد، ارزیابی میزان تثبیت الزامی است. سوابق کاری، تحصیل، پرداخت مالیات، فعالیتهای داوطلبانه، نامههای حمایتی شهروندان کانادا و نبود شبکه حمایتی در کشور مبدأ از مدارک مهم هستند.
نتیجهگیری و نکات کلیدی برای متقاضیان
مسیر تبدیل ویزای توریستی به بشردوستانه بر اساس ماده 25(1) قانون IRPA یک راهکار قانونی و واقعی است. اما این اقدام یک فرآیند اختیاری برای اقامت دائم است و ویزا را خودبهخود تمدید نمیکند. موفقیت در این مسیر نیازمند ارائه پروندهای بسیار قوی، مستند و رعایت دقیق قوانین تمدید اقامت موقت است.