چک امنیتی کانادا چقدر طول می‌کشد و ورود پرونده به IRPA 34

چک امنیتی کانادا زمان ثابت و مشخصی در قانون ندارد؛ این فرایند ممکن است از چند ماه تا چند سال طول بکشد. نکته حقوقی مهم این است که درج عبارت «security screening in progress» در سوابق پرونده، به‌هیچ‌وجه به این معنا نیست که پرونده شما رسماً وارد دادرسی عدم پذیرش امنیتی تحت بند ۳۴ قانون مهاجرت و حفاظت از پناهندگان (IRPA) شده است. مرحله رسمی ماده ۳۴ تنها زمانی آغاز می‌شود که افسر طبق بند ۴۴(۱) قانون گزارشی مبنی بر عدم پذیرش تهیه کند و این گزارش طبق بند ۴۴(۲) جهت برگزاری جلسه رسیدگی (Admissibility Hearing) به بخش مهاجرت ارجاع داده شود.

جدول تفکیک وضعیت‌های اداری و حقوقی پرونده

بسیاری از متقاضیان پس از دریافت یادداشت‌های سامانه اطلاعاتی اداره مهاجرت (GCMS)، مراحل اداری را با مراحل رسمی قضایی اشتباه می‌گیرند. در جدول زیر این تفاوت‌ها تفکیک شده است:

چه عواملی بر طولانی شدن زمان چک امنیتی اثر می‌گذارند؟

اداره مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا (IRCC) این فرایند را به‌تنهایی پیش نمی‌برد. بررسی‌ها با همکاری سازمان اطلاعات امنیت کانادا (CSIS) و آژانس خدمات مرزی کانادا (CBSA)، به‌ویژه بخش غربالگری امنیت ملی، انجام می‌شود.

طول کشیدن این روند به پیچیدگی‌های موضوعی بستگی دارد، از جمله:

• پیشینه سفرها و اقامت: حضور طولانی‌مدت یا مکرر در کشورهای دارای حساسیت‌های ژئوپلیتیکی.
• تشابه اسمی: تطبیق نام متقاضی با افراد حاضر در فهرست‌های نظارتی و الزام به بررسی دستی اطلاعات.
• اطلاعات هویتی و خانوادگی: پیشینه خدمات نظامی، دولتی یا ارگان‌های خاص اعضای خانواده در فرم‌های مربوطه.
• استعلام از نهادهای خارجی: وابستگی پرونده به اطلاعات سازمان‌ها یا کشورهای خارجی دیگر.
• ماهیت نگرانی‌های امنیتی: عمق مواردی که باید ذیل بندهای ماده ۳۴ بررسی شوند.

نگاه دادگاه فدرال به تأخیرهای چک امنیتی

در متن قانون مهاجرت کانادا ضرب‌الاجل مشخصی برای اتمام چک امنیتی در نظر گرفته نشده است؛ عبارتی که دادگاه فدرال بارها به آن اشاره کرده: «there is no time limit in the Act». با این حال دادگاه‌های کانادا مرزهای مشخصی برای این عدم محدودیت تعیین کرده‌اند.

در پرونده Fida v. Canada (Citizenship and Immigration), 2024 FC 720، پرونده متقاضی در سپتامبر ۲۰۱۸ به بخش غربالگری فرستاده شد و در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲ مکرراً به او پاسخ دادند که پرونده در حال بررسی است و تاریخ پایانی ندارد. دادگاه فدرال اعلام کرد نبود مهلت در قانون توجیهی برای تأخیر نامحدود نیست و نزدیک به هفت سال توقف بدون توضیح قانع‌کننده، غیرمعقول است (پاراگراف‌های ۷، ۲۹ و ۳۴ پرونده Fida).

همچنین در پرونده Samideh v. Canada (Citizenship and Immigration), 2023 FC 854، دولت استدلال کرد که چک‌های امنیتی ماه‌ها یا سال‌ها طول می‌کشد («can take months to years»). دادگاه تصریح کرد که ادعاهای کلی کافی نیستند: «a blanket statement that security checks are pending does not in itself constitute an adequate explanation» (پاراگراف‌های ۳۶ تا ۳۸ پرونده Samideh).

در سمت مقابل، اگر نهادهای امنیتی در حال پیشبرد تحقیقات واقعی و پیچیده باشند، دادگاه با تکیه بر دلایل توجیه‌کننده برخورد متفاوتی دارد. در پرونده Jiao v. Canada (Citizenship and Immigration), 2025 FC 1664، دادگاه تأخیر حدود ۱۸ ماهه را به دلیل ماهیت تحقیقات مربوط به بند 34(1)(a) و هماهنگی چند نهاد، منطقی دانست (پاراگراف‌های ۴۳، ۶۸ و ۷۴ پرونده Jiao).

علاوه بر این، تأخیر نباید حاصل معطلی اداری پس از اعلام نظر امنیتی باشد. در پرونده Ran v. Canada (Citizenship and Immigration), 2023 FC 1447، نهاد اطلاعاتی CSIS بررسی را در ژوئن ۲۰۲۳ پایان داده و به CBSA فرستاده بود، اما اداره مهاجرت تصمیمی نمی‌گرفت. دادگاه تأکید کرد پس از پایان پاسخ شرکای امنیتی، دولت نمی‌تواند انفعال اداری را پشت عنوان «چک امنیتی» پنهان کند (پاراگراف‌های ۱۲ و ۳۰ تا ۳۱ پرونده Ran).

تفکیک سه مرحله اصلی در بررسی‌های امنیتی

برای بررسی مسیر حقوقی، شناخت تفاوت این سه فاز ضروری است:

۱. غربالگری عمومی و سنجش صلاحیت (Screening)

ارزیابی کلی استعلامات اولیه که با عباراتی نظیر «security screening in progress» یا «waiting for information from partners» شناخته می‌شود. این مرحله صرفاً اداری است و هیچ اتهام قانونی علیه متقاضی مطرح نکرده است.

۲. تحقیقات اختصاصی حول ماده ۳۴

بند ۳۴(۱) قانون مهاجرت مقرر می‌کند که شخص در صورت اثبات موارد زیر از نظر امنیتی فاقد پذیرش (Inadmissible) است:

• جاسوسی یا براندازی علیه ساختارهای دموکراتیک؛
• اقدام به براندازی خشونت‌آمیز هر حکومتی؛
• مشارکت در اقدامات تروریستی («engaging in terrorism»)؛
• خطر برای امنیت ملی کانادا («being a danger to the security of Canada»)؛
• اقدامات خشونت‌آمیزی که سلامت یا امنیت افراد را به خطر بیندازد؛
• عضویت در سازمانی که در فعالیت‌های فوق دخیل بوده است.

اگر در نوت‌ها عبارت «investigation under s.34(1)(a)» آمده باشد، ارزیابی حول نگرانی مشخصی می‌چرخد، اما طبق رأی Jiao (پاراگراف‌های ۴۳ و ۴۹)، این مرحله نیز تحقیق اداری است و دادرسی رسمی به شمار نمی‌رود.

نشانه‌های عینی در GCMS و اقدامات حقوقی

بر اساس رویه دادگاه‌ها و تجارب رسیدگی حقوقی در دفتر وکالت پکس لا، مسیر شفاف پرونده با این نشانه‌ها مشخص می‌شود:

• عبارت‌های عمومی به معنای رد شدن نیست: مادامی که تنها عبارت «security screening in progress» درج شده، پرونده در چرخه اداری بین‌دستگاهی است.
• ذکر مستقیم ماده ۳۴: اگر عنوان «investigation under s.34» آمده باشد، موضوع حساس‌تر است اما همچنان تا صدور گزارش رسمی فاصله دارد.
• ارجاع به دادگاه: ورود رسمی به روند دادرسی نیازمند ابلاغیه، رفرال ماده ۴۴(۲) و اخطاریه شرکت در Admissibility Hearing است.
• اقدام قضایی در تأخیرهای بدون توجیه: در مواردی که پرونده بدون ارائه ادله موجه یا شفاف از سوی دولت وارد تأخیرهای نامتعارف و چندساله شود، مشورت با یک وکیل مهاجرت در کانادا جهت بررسی شرایط و تنظیم دادخواست قرار مانداموس (Mandamus) در دادگاه فدرال ضرورت پیدا می‌کند.