جرم آزار و اذیت کیفری در بریتیش کلمبیا؛ پیامک، فضای مجازی و شبکه های اجتماعی

در استان بریتیش کلمبیا، ارسال پیامک، برقراری تماس تلفنی، ایمیل، دایرکت یا انتشار پست در پلتفرم‌های آنلاین می‌تواند زمینه شکل‌گیری جرم آزار و اذیت کیفری در بریتیش کلمبیا یا جرم فدرال «ارتباطات آزاردهنده از طریق مخابرات» را فراهم کند؛ با این وجود، صرف ناخوشایند بودن یا ناخواسته‌بودن یک پیام به‌صورت خودکار رفتار مجرمانه محسوب نمی‌شود. قوانین کیفری فدرال کانادا ارکان مشخصی از جمله تکرار، فقدان عذر قانونی، سوءنیت (قصد آزار یا بی‌مبالاتی بسته به نوع اتهام) و در موارد مرتبط، خطر معقول برای ایمنی شخص یا اطرافیان او را برای احراز جرم الزامی می‌دانند.

چارچوب قانونی و صلاحیت دادگاه‌ها در کانادا

رسیدگی به پیام‌های تهدیدآمیز یا ارتباطات مخل آرامش در سراسر کانادا بر اساس Criminal Code, RSC 1985, c C-46 انجام می‌پذیرد. دو عنوان اتهامی اصلی در این حیطه عبارتند از:

• ماده ۲۶۴: آزار و اذیت کیفری (Criminal Harassment) که مستلزم تهدید معقول ایمنی است؛
• ماده ۳۷۲(۳): ارتباطات آزاردهنده مخابراتی (Harassing Telecommunications) که بر تکرار پیام و قصد آزار متمرکز است.

جدول مقایسه‌ای: شکایت و جرم مزاحمت های تلفنی ، پیامکی و شبکه اجتماعی در بریتیش کلمبیا

برای بررسی دقیق ارکان حاکم بر شکایت و جرم مزاحمت های تلفنی ، پیامکی و شبکه اجتماعی در بریتیش کلمبیا، تفکیک دو ماده قانونی اهمیت اساسی دارد:

تحلیل ماده ۳۷۲(۳): پیامک‌های مکرر، نبود عذر قانونی و پرونده J.M.D.

ماده ۳۷۲(۳) قانون کیفری کانادا مقرر می‌دارد:

Everyone commits an offence who, without lawful excuse and with intent to harass a person, repeatedly communicates, or causes repeated communications to be made, with them by a means of telecommunication.

به بیان ساده، دادستان باید اثبات کند ارتباطات از طریق ابزارهای مخابراتی بوده، تکرار شده، فاقد عذر قانونی بوده و با قصد آزار ارسال شده‌اند. پیامک نمونه بارز ارتباط مخابراتی است. متن قانون عدد ثابتی برای پیام‌ها معین نکرده است؛ در نتیجه تعداد، محتوا و زمینه ارتباط با یکدیگر ارزیابی می‌شوند.

در پرونده R v J.M.D. (2018 BCPC 211)، دادگاه بدوی بریتیش کلمبیا پیامک‌های مکرر را با در نظر گرفتن این‌که شاکی با کمک پلیس صراحتاً خواستار قطع ارتباط شده بود، بررسی کرد:

«پیامک‌های مکرر باید در پرتو شواهد روشن و قاطعی سنجیده شوند که نشان می‌دهد به متهم اطلاع داده شده بود شاکی خواهان هیچ‌گونه تماس یا ارتباطی با او نیست… با این‌که می‌پذیرم دستور مامور پلیس به متهم برای عدم تماس با شریک سابق خود اثر قانونی [الزام‌آور مستقل] ندارد، اما این واقعیت را ثابت می‌کند که متهم کاملاً آگاه بوده که هرگونه ارتباطی ناخواسته است. در چنین بستری، حتی ۲۰ یا ۳۰ ارتباط با شاکی در این پرونده کافی است تا اثبات کند آن ارتباطات در تلاشی عامدانه برای عذاب‌دادن، نگران‌کردن و به ستوه آوردن مداوم شاکی صورت گرفته‌اند.» (J.M.D. at para 25)

این تصمیم نشان می‌دهد که اخطار پلیس یا عبارت «دیگر پیام نده» قرینه‌ای بر آگاهی متهم از ناخواسته‌بودن پیام است، هرچند نتیجه پرونده به تمامی شواهد موجود بستگی دارد.

عنصر روانی ماده ۳۷۲(۳): قصد مشخص یا بی‌مبالاتی؟

در خصوص تفسیر عنصر روانی (ذهنی) ماده ۳۷۲(۳)، دو رأی از دادگاه بدوی بریتیش کلمبیا رویکردهای متفاوتی را نشان داده‌اند:

• در رأی R v O’Hare (2017 BCPC 118)، دادگاه پذیرفت که بی‌مبالاتی (Recklessness) نیز می‌تواند رکن روانی را محقق کند (O’Hare at para 68).
• اما در رأی جدیدتر R v Moncion (2025 BCPC 129)، دادگاه رویکرد مقابل را در پیش گرفت و اعلام کرد که دادستان باید «قصد مشخص و صریح برای آزار» (specific intent, or desire, to harass) را ثابت نماید؛ این دادگاه صراحتاً موضع پرونده O’Hare را در کافی دانستن بی‌مبالاتی نادرست دانست.

در غیاب رأی دادگاه استیناف که این تفاوت را حل‌وفصل کند، ملاک قرار دادن قصد صریح مطابق رأی جدیدتر دادگاه بدوی در تحلیل حقوقی الزامی است.

تحلیل ماده ۲۶۴: ارتباط مکرر و ایجاد باور به تهدید ایمنی

بر خلاف ماده ۳۷۲(۳)، ماده ۲۶۴(۱) مقرر می‌کند که رفتار باید در کل اوضاع‌واحوال، به‌طور معقول این باور را ایجاد کند که ایمنی شخص یا اطرافیان او در معرض خطر است:

Everyone commits an offence who, with intent to harass another person or knowing that, or being reckless as to whether, they would be harassing another person, engages without lawful authority in conduct referred to in subsection (2) if, in all the circumstances, the conduct could reasonably be expected to cause that other person to believe that the other person’s safety, or the safety of anyone known to the other person, is threatened. (Code, s. 264(1))

بر اساس بند ۲۶۴(۲)(b)، ارتباط مکرر مستقیم یا غیرمستقیم یکی از شیوه‌های ارتکاب است. اما طبق بند ۲۶۴(۲)(d)، «رفتار تهدیدآمیز» شاخه مستقلی است. دیوان استیناف بریتیش کلمبیا در پرونده R v Hawkins (2006 BCCA 498) تایید کرد که یک اظهارنظر تهدیدآمیز منفرد نیز می‌تواند برای محکومیت ذیل این بند کافی باشد. همچنین در پرونده R v Noddle (2018 BCSC 1780) مشخص شد که «ایمنی» شامل سلامت و آسایش روانی شخص نیز می‌گردد.

رویه قضایی دادگاه‌های BC در تماس‌های بی‌پاسخ و شبکه‌های اجتماعی

در بررسی ارتباطات آنلاین و مجازی، احکام قضایی استان بریتیش کلمبیا معیارهای تفصیلی زیر را تدوین کرده‌اند:

• تماس‌های بی‌پاسخ: در پرونده R v Sanchez (2012 BCCA 469)، دادگاه استیناف اعلام کرد ارتباط لزوماً نباید کلامی باشد؛ ثبت مکرر تماس‌های ازدست‌رفته بر روی گوشی تلفن در چارچوب رابطه می‌تواند ارتباط مکرر غیرمستقیم تلقی شود.
• پست‌های شبکه‌های اجتماعی: در پرونده R v Fulton (2021 BCSC 1146)، دادگاه اعلام کرد رفتار آزاردهنده باید آشکارا متوجه شاکی بوده و قصد رسیدن به او وجود داشته باشد؛ امری که با اطلاع نویسنده از بازدید شاکی احراز شد.
• صفحات عمومی و محتوای خنثی: در پرونده R v Corby (2012 BCPC 561)، دادگاه متهم را تبرئه کرد چرا که صفحه عمومی بود، تصاویر معنای شخصی صریح نداشتند و باز کردن صفحه کاملاً در اراده خود شاکی بود.

مجازات‌های قانونی، نحوه حفظ شواهد و پیگیری پرونده

میزان مجازات در هر دو ماده بر اساس نوع پیگرد تعیین می‌شود:

• مجازات ماده ۳۷۲(۳): طبق بند ۳۷۲(۴)(a)، در صورت پیگرد به‌صورت اتهام رسمی (Indictable)، حداکثر تا ۲ سال حبس دارد و امکان پیگرد به‌صورت خلاصه (Summary) نیز پیش‌بینی شده است.
• مجازات ماده ۲۶۴: در صورت رسیدگی به‌صورت اتهام رسمی، حداکثر تا ۱۰ سال حبس در پی دارد (بند ۲۶۴(۳)).

در مواردی که پیام‌ها یا تماس‌ها شکل واقعی دارند، حفظ مدارک فنی حائز اهمیت بنیادین است:

• مکالمات را با اطلاعات حساب فرستنده، تاریخ و ساعت دقیق و پیوند مستقیم پست‌ها به صورت کامل نگهداری کرده و از اکتفا به اسکرین‌شات‌های مقطعی پرهیز کنید.
• مستندات پیام‌های درخواست عدم تماس و تکرار پس از مسدودسازی را ثبت نمایید.
• در موارد احساس خطر فوری با ۹۱۱ تماس بگیرید و در غیر این صورت مراتب را به پلیس محلی یا RCMP گزارش فرمایید.

جهت تنظیم لوایح دفاعی یا بررسی نحوه پیگیری شکایات در محاکم استان، همراهی یک وکیل کیفری در بریتیش کلمبیا در دفتر وکالت پکس لا متضمن رعایت استانداردها و ارزیابی عینی مدارک پرونده خواهد بود.

پرسش‌های پرتکرار